I

          Moãi khi anh Beïp cöôøi thì chæ coù theå laøm cho ñaùm treû con theâm khieáp sôï. Ñoâi maét nhoû nhö maét chuoät típ laïi, moàm daåu ra nhe haøm raêng vaåu aùm ñen vì khoùi thuoác laøo. Hai goø maù veõ coù tôùi caû chuïc caùi voøng troøn ñoàng taâm quanh mieäng. Nghóa laø anh Beïp cuûa toâi coù moät hình thuø xaáu xí, quaùi dò. Cao vöøa ñuùng 127 phaân taây. Ñoâi chaân ngaén cuõn, ñen chaùy, da vaåy neán. cuõng bôûi vì giôøi khoâng cho anh Beïp thaønh moät ngöôøi bình thöôøng ñeïp ñeõ nhö nhöõng ngöôøi khaùc, neân ngöôøi ñaøn baø ñeû ra anh ñaõ vaát con laïi treân veä coû, boû ñi?

          Baø ngoaïi toâi ñaõ coù laàn keå cho toâi nghe veà nguoàn tích cuûa Beïp.

          Vaøo moät ñeâm traêng saùng, baø Tröôûng ñi taùt nöôùc ñeâm. Veà tôùi caây ña chuøa Boà, caû hai meï con nghe tieáng treû con khoùc o oe trong ñaùm coû. Thaùng moät ta, trôøi reùt nhö caét ruoät. Coâ con daâu baø Tröôûng töôûng ma treâu khoâng daùm noùi naêng gì, cöù caém cuùi ñi. Ñi moät ñoaïn xa vaãn nghe tieáng khoùc. Baø Tröôûng môùi baûo con :

          - Hay ta trôû laïi xem con caùi nhaø ai maø khoùc vaäy con ? Bieát ñaâu trôøi cho phuùc cho loäc nhaø ta. aáy laø baø coù yù traùch coâ con daâu. Chò laáy con trai baø Tröôûng ñaõ boán naêm chöa coù con. Hai meï con sôï, nhöng vaãn quay trôû laïi cöûa chuøa. Thaèng beù coøn ñoû, naèm cuoän troøn trong manh chieáu raùch, quaán theâm moät maûnh bao taûi. Xung quanh ngoâi chuøa Boà vaéng laëng. Baø Tröôûng côûi chieác aùo boâng beá thaèng beù bò meï boû rôi veà nhaø töø ñeâm aáy. Nhöng ñöùa treû xaáu xí dò daïng quaù. Chaúng leõ vaát, sôï mang toäi. Gia ñình baø Tröôûng coá nuoâi ñöùa treû, caàu may.

          Caùi ñaàu beïp nhö caù treâ cuûa thaèng beù thaønh ra teân goïi cho moät con ngöôøi. Beïp lôùn coøi coïc, eøo oït, chaúng heà taät beänh oám ñau. Noù ñi qua nhöõng vuï ñoùi naêm Canh Thìn, naêm aát Daäu... lôùn leân nhö moät caây caø daïi trong vöôøn. Baûy tuoåi Beïp ñaõ bieát chaên traâu caét coû. Möôøi hai tuoåi bieát taùt nöôùc, xôùi luùa.

          Cho ñeán khi toâi laø moät ñöùa beù con möôøi tuoåi, toâi vaãn thaáy anh Beïp ñi chaên traâu caét coû cho nhaø baø Tröôûng. Anh chæ cao baèng toâi. Treân ñaàu, moät chieác noùn meâ. con traâu coù caëp söøng veânh ñi tröôùc, Beïp theo sau. Coû xeáp cao tôùi gaàn chaïm noùc ñoâi quang tre. Beïp chìm nghæm trong hai nuùi coû aáy, di ñoäng theo böôùc chaân traâu treân con ñöôøng veà phoá.

          Nhöõng ñöùa treû con ôû phoá toâi thöôøng nghòch ngôïm, taùo tôïn. Khoâng bieát töø bao giôø, anh Beïp nhö laø ñoái töôïng thuù vò ñeå ñaùm treû con treâu gheïo. Treâu ñeå cho Beïp töùc. Khi aáy maët anh nhaên nhuùm laïi, nhe haøm raêng vaåu ra. Anh boû gaùnh ñaáy maø ñuoåi doïa ñaùnh boïn treû con. Khoán khoå chaân anh ngaén luõn cuõn, maét laïi leøm nheøm laøm sao coù theå ñuoåi kòp nhöõng ñöùa con trai chaïy laån nhanh nhö chuoät nhaét. Chæ caàn nhìn thaáy boùng anh töø ñaøng xa, taát caû boïn treû con ñeàu nhaát loaïi keâu :

          - Beïp ! Beïp !...

          Anh toaøi ngöôøi ra khoûi gaùnh coû, ñaùm treû ranh ñaõ tan bieán vaøo trong caùc cöûa nhaø, trong caùc ngoõ heûm. Anh ñöùng ngô ngaùc, giô naém ñaám leân huô doïa, caùi noùn meâ kheõ nguùc ngaéc. Ñöùng moät hoài laâu, anh laïi caát gaùnh leân vai. Hai ñoáng coû tröôøn ñi ñuoåi theo con traâu ñang keùo reâ sôïi thöøng phía tröôùc.

          Nhöng duø sao, anh Beïp vaãn laø ngöôøi baïn cuûa ñaùm treû.

          Trôøi ôi ! Coøn gì thuù vò baèng moãi buoåi chieàu nghæ hoïc ñöôïc anh giao cho caàm sôïi daây thöøng cuûa con traâu veânh söøng, vöôït con soâng ñaøo ñeå sang caùnh ñoàng laøng Kyø Baù. Haïnh phuùc hôn nöõa laø ñöôïc Beïp cho leo leân löng traâu vung vaåy ngoïn lau troå côø ñeå roài töï töôûng töôïng ra mình laø moät vieân töôùng nhö Ñinh Boä Lónh thuôû naøo. Duø anh Beïp coù baét chuùng toâi phaûi laøm voâ khoái vieäc, naøo laø laáy raï kyø coï lôùp buøn treân löng con traâu, taém cho traâu trong ñaàm sen. Naøo laø ñi vô coû anh caét gom ñöôïc doàn veà moät ñoáng. Ñi ngaên ngoøi, taùt nöôùc baét caù. Boïn treû khoâng heà töø naûn, coøn toû ra vui thích vaø sung söôùng. Töø phoá böôùc ra caùnh ñoàng laø caû moät theá giôùi thô moäng vaø huyeàn aûo cuûa ñaùm treû con chuùng toâi ngaøy aáy. anh Beïp daïy cho caùch ñuùc deá, hun chuoät, choïn coû gaø choïi nhau. ñöôïc naèm ngöûa treân lôùp coû mòn maøng, maét doõi nhìn leân voøm trôøi cao xanh voøi voïi ñeå nghe caùi aâm thanh saùo dieàu vi vuùt ngaân leân trong vaét.

          Raát laï, nhöõng luùc aáy trong toâi tuyeät nhieân khoâng bôïn leân caùi caûm giaùc sôø sôï caùi veû maët xaáu xí cuûa anh Beïp. Anh thaân thieát nhö ñaùm baïn beø toâi. Thaäm chí toâi chaúng ngaùn caùi muøi hoâi traâu boác leân töø boä quaàn aùo naâu vaù chaèng vaù ñuïp cuûa anh ñang maëc. Anh Beïp cuõng cöôøi ñuøa, vaät loän cuøng chuùng toâi sau luùc hai quang coû ñaõ caét ñaày. Gioïng anh Beïp bò meùo. Sau naøy toâi môùi hieåu, anh khoâng noùi ñöôïc caùc phuï aâm ñaàu. Nhöõng ñöùa treû ñeàu caûm nhaän ñöôïc ñieàu anh noùi qua ngöõ ñieäu : - uïi aày, ô oû aïi aây, ao oùt ai eà öôùng.

          Baïn thöû ñoaùn xem, anh Beïp noùi gì ? Anh baûo : "Tuïi maày ñi vô coû khoâ laïi ñaây, tao moùt khoai veà nöôùng".

          Anh Beïp moùt khoai chieâm taøi voâ cuøng. Ñoàng thaùng naêm, möa raøo, nöôùc treân caùc traøn ruoäng ngaäp löng buïng chaân, khoai lang phaûi ñôõ voäi ñeå ngaám nöôùc bò haø thoái. Chæ moät loaùng, anh Beïp ñaõ trôû veà, nhöõng cuû khoai chaát ñaày trong noùn meâ. Taát caû chuùng toâi ngoài quaây quaàn quanh ñoáng löûa ñoát treân goø ngong ngoùng nhìn nhöõng chieác taøn than bay leân, vaø chôø ñôïi. Xuaát hieän thöôøng xuyeân trong khu phoá cuûa toâi coøn coù moät ngöôøi ñaøn oâng laøm ngheà baùn cheø xoâi. Khoâng ai bieát teân thaät cuûa oâng ta laø gì. Ngöôøi ñaøn oâng goác Vieät, lai Phaùp, muõi loõ, maét xanh lô. OÂng chuyeân ngheà baùn xoâi voø, cheø boät saén, baùnh chay. OÂng ta coù taøi ñi boä haøng chuïc caây soá, ñoäi treân ñaàu hai chieác maâm ñoàng, xeáp ñaày cheø vaø theâm moät thuùng thanh xoâi voø. Moùn aên truyeàn thoáng aáy cheãm cheä ngöï treân ñaàu oâng ñi doïc theo caùc daõy phoá, luoàn laùch vaøo töøng ngoõ ngaùch ñöôøng ngang, ñöôøng taét. Caùch moät ñoaïn, oâng laïi caát tieáng rao laûnh loùt : "Ai xoâi voø...". Daân haøng phoá laáy luoân ngheà nghieäp cuûa oâng ta ñaët thaønh teân goïi : "OÂng xoâi voø cheø boät saén baùnh chay". Coøn chuùng toâi laïi cöø nheø caùi muõi loõ cuûa oâng ta maø goïi. Laõo töùc, boû caû maâm xoâi cheø ñuoåi cho tôùi kyø baét ñöôïc moät ñöùa naøo ñoù, khoâng may chaäm chaân, roài cöù vaäy coác leân ñaàu lieân hoài kyø traän. Thaèng beù phaûi van maõi laõo môùi thoâi.

          Boïn treû caøng caêm laõo "loõ" aùc.

          Baän aáy, thaèng Hieån chia ñaùm treû con ra laøm hai toaùn. Noù ñöôïc chuùng toâi baàu laøm ñoäi tröôûng boùng ñaù ñöôøng Tröng Traéc, vaø cuõng laøm thuû lónh cuûa moïi troø nghòch ngôïm taùo tôïn. Chuùng toâi ñaõ nhìn thaáy oâng xoâi cheø töø ñaèng xa ñi laïi. Taát caû ñoàng thanh hoâ.

          - Moät...hai....ba ! Loõ ! Loõ !

          ... Hoâ vöøa döùt, hai toaùn treû con baät chaïy theo hai ngaû.

          Baát keå meät nhoïc, moà hoâi moà keâ nheã nhaïi oâng "loõ" ñaët maâm xoâi cheø xuoáng moät goác caây döøa vaø lao theo toaùn cuûa toâi. Baûy taùm ñöùa treû con chaïy baùn soáng baùn cheát. Baát ñoà toaùn cuûa thaèng Hieån coù naêm saùu ñöùa troán trong moät heûm ngoõ ung dung ra môû chieác loàng baøn ñaäy maâm xoâi cheø vaø böng raù xoâi, chaïy.

          Ñang ñuoåi baét toaùn cuûa toâi, phaùt hieän ra bò maát troäm, oâng xoâi cheø vuøng quay trôû laïi ñuoåi theo thaèng Hieån. Thaèng Hieån traû laïi raù xoâi cheø cuõ, chaïy troán. Nhöng oâng phoùng nhanh quaù. Vaø chæ moät laùt sau oâng ta ñaõ tuùm ñöôïc thaèng Hieån.

          - Chaùu laïy oâng ! Chaùu van oâng !....

          - Naøy thì nghòch ... ñoà maát daïy.

          Moãi caâu thaèng Hieån laïi chòu moät caùi coác ñau ñieáng.

          Boãng oâng xoâi cheø keâu thaát thanh, vaø quay phaét laïi vaät loän. Chuùng toâi ñeàu nhaän ra anh Beïp. Chaúng roõ töø ñaâu anh ñaõ xoâng vaøo vaät oâng xoâi cheø cöùu thaèng Hieån. OÂng ta cao gioø, anh Beïp thaáp. Nhöng anh khoûe vaø cöù duõng maõnh lao vaøo oâm laáy hai chaân vaø thaét löng oâng baùn xoâi cheø. OÂng "loõ" haï caúng chaân, thöôïng caúng tay ñaám ñaù tuùi buïi vaøo ñaàu vaøo löng anh Beïp. Beïp cuõng chaúng vöøa, vöøa caén vöøa boùp daùi ñòch thuû. Tieáng heùt, tieáng la vang ñoäng. Roài hai ngöôøi laên xaû vaøo nhau. Cuoái cuøng caû hai ngaõ xuoáng coû quaán vaøo nhau nhö hai con raén laên nhöõng voøng daøi rôi toõm xuoáng con soâng ñaøo. OÂng xoâi cheø vaø anh Beïp leân bôø. Caû hai öôùt nhö chuoät, quaàn aùo raùch böôm.

          - Vieäc gì maøy daây vaøo ? - OÂng ta baûo anh Beïp.

          - Ai baûo oâng giaø roài coøn ñi ñaùnh treû con. - Anh Beïp ñaùp.

          aáy laø toâi xin dieãn noâm laïi lôøi anh Beïp ñeå caùc baïn hieåu chöù anh Beïp cuûa toâi ñaâu noùi ñöôïc roõ raøng nhö vaäy.

          Baây giôø chuùng toâi khoâng coøn sôï oâng "loõ" nöõa. Taát caû ñöùng vaây quanh nhìn hai con ngöôøi kyø dò. Nhìn nhöõng baùt cheø vaø raù xoâi ñoå nghieâng, roài nhìn chuùng toâi, chôït laõo "loõ" phì cöôøi. Roài baûo : - Taát caû chuùng maøy laïi ñaây, caû thaèng Beïp nöõa... Tao cho aên xoâi cheø.

          OÂng laõo ñaõ khao anh Beïp vaø ñaùm treû con gaùnh haøng chôï buoåi chieàu hoâm aáy. Khoâng ai hieåu oâng ta nghó gì.

          Baø Tröôûng daân goác treân phoá, nhöng laïi laøm ruoäng.

          Baø caáy nhöõng gaàn moät maãu ruoäng, coù traâu boø caøy. Coâng vieäc caét coû, xe phaân, taùt nöôùc, laøm coû doàn leân ñoâi vai anh Beïp. Ñaõ nheàu naêm nay, anh trôû thaønh moät lao ñoäng gaùnh vaùc phaàn vieäc trong nhaø baø Tröôûng.

          Baø Tröôûng vaøo hôïp taùc xaõ noâng nghieäp naêm 1963. Baüng ñi vaøi ba naêm toâi khoâng coù dòp gaëp laïi anh Beïp.

          Bom Myõ truùt xuoáng thò xaõ ñeâm ngaøy, daân haøng phoá, cô quan, tröôøng hoïc, xí nghieäp chuyeån veà caùc vuøng queâ sô taùn. Naêm hoïc lôùp 9, toâi coù gaëp anh Beïp moät laàn. Cuõng laø tình côø. Chuùng toâi lao ñoäng laáy tieàn gaây quyõ lôùp, ñi ñaøo ñaát cho xí nghieäp saûn xuaát gaïch goùi. Phaûi, toâi ñaõ gaëp laïi anh Beïp treân caùnh ñoàng laøng Nghóa Chính. Anh giaø ñi. Da maët quaét queo xaáu xí, nhöng anh coù veû vui vaø quaàn aùo aên maëc khaù töôm taát. Khaù ôû ñaây laø boä quaàn aùo naâu, khoâng coù muïn vaù naøo. Anh ñang ñi baét cua ngoaøi ñoàng.

          Gian nhaø kho naêm gian cuûa hôïp taùc xaõ noâng nghieäp, coù moät gian ngaên rieâng daønh cho anh Beïp. Maùi lôïp raï, vaùch traùt ñaát nhöng gian nhaø aám cuùng. Anh saém ñöôïc moät caùi giöôøng caù nhaân. Vaøi caùi xoong con con, vaøi caùi baùt aên côm.... Gaëp laïi toâi, anh Beïp möøng laém. Anh luoäc moät xoong khoai lôùn, baét toâi ñem ra cho ñaùm baïn beø cuøng lôùp aên tröa. Anh ñöa toâi vaøo trong gian nhaø cuûa anh vaø chæ vaøo coùt thoùc :

          - Hôïp taùc xaõ chia cho tao ñaáy...

          - Bao nhieâu ? - Toâi hoûi.

          - Gaàn hai chuïc thuøng.

          Anh Beïp coøn laät taám aùo möa treân caây saøo phôi ôû goùc nhaø chæ cho toâi thaáy hai boä quaàn aùo môùi. Quaàn vaûi xanh só laâm, aùo caùnh traéng. Chaúng bieát ai cho anh Beïp boä quaàn aùo boä ñoäi maøu xanh ñaõ cuõ nhöng beàn laém, oáng quaàn xaén leân haøng maáy gaáu vaãn daøi.

          - Anh kieám ñaâu ra tieàn maø may quaàn aùo ?

          - Tieàn coâng hôïp taùc xaõ traû. Vôùi laïi tao baùn gaø. Tao nuoâi ñöôïc nhieàu gaø laém.

          Anh voác moät naém thoùc trong chieác thuùng ñeå ôû goùc nhaø, cung cuùc ñi ra ngoaøi saân. Anh voã tay ba tieáng. Nhö theå coù pheùp laï, vaøi chuïc con gaø lôùn nhoû ñang chui luûi kieám moài trong caùc vaït chaân tre chaïy raøo raøo veà ñöùng ñaày moät goùc saân.

          Buoåi tröa, toâi nghæ laïi choã anh Beïp. Rôm chieâm ngaøy muøa raûu ra döôùi goác tre. Gioù ñoàng ñöa ñaåy, thöïc  laø deã chòu, khoan khoaùi. Anh Beïp khoâng nguû, ngoài cheû nan ñan roå raù. Hình nhö toâi chôïp maét ñöôïc moät luùc. Tænh daäy, toâi nhìn thaáy anh Beïp naèm laét leûo treân chieác voõng baït maéc giöõa hai caây phi lao. Anh ñang xem moät vaät gì, toâi thaáy veû maët cuûa anh raát chaêm chuù. Toâi len leùn ñi laïi töø phía sau löng... Giôøi ôi ! Anh Beïp ñang coi aûnh. Toâi nhìn thaáy moät taám aûnh toâ maøu, chieác aûnh chæ nhoû baèng ba ñaàu ngoùn tay (côõ 3x4). Moät coâ gaùi toùc teát ñuoâi sam, hai loïn toùc buoâng tröôùc ngöïc, göông maët troøn vaønh vaïnh. Teân ñaàu coâ gaùi ñoäi chieác muõ vaûi meàm coù ngoâi sao vaøng naêm caùnh, aùo maøu coû uùa. Ñoâi maù hoàng, coøn ñoâi moâi toâ ñoû hôn. Maáy anh thôï chuïp hình thaät kheùo tay. Chæ coù buùt chì culô xanh ñaû maø laøm cho taám aûnh raïng rôõ haún leân.

          Thænh thoaûng anh Beïp laïi giô cao taám aûnh ngaém nghía vaø tuûm tæm cöôøi. Tính laùu taùu cuûa toâi khoâng döøng ñöôïc.

          - aûnhcoâ Tình phaûi khoâng, anh Beïp ? Anh Beïp giaät baén ngöôøi vuøng ngoài daäy vaø giaáu ngay taám aûnh vaøo tuùi aùo. Anh ñoû maët, ngöôïng nguøng. Ñích thò laø anh meâ coâ Tình. Heøn chi maø baùc toâi cöù nònh anh Beïp.

          - Chuù chòu khoù ñi taùt nöôùc cho chò. Mai chò hoûi oâng Sam cho chuù cöôùi con Tình.

          OÂng Sam laø chuû nhieäm hôïp taùc xaõ noâng nghieäp. Ñöôïc laáy con gaùi oâng chuû nhieäm thì thích quaù.

          Maáy coâ gaùi xaõ vieân ñi laøm ñoàng buoåi tröa thöôøng taït vaøo gian nhaø kho cuûa hôïp taùc xaõ nghæ laïi. Hoï tha hoà buoâng ra nhöõng lôøi bôõn côït vôùi Beïp...

          - Anh Beïp ôi ! Nghe em baûo naøy. Con Tình vieát cho anh moät laù thö daøi. Roõ daøi, daøi baèng caùi ñoøn gaùnh aáy. Em ñeå trong tuùi aùo ñaây naøy. Muoán laáy thö chòu khoù ñi xin nöôùc veà, naáu nöôùc ñi anh Beïp. Em khaùt khoâ caû coå.

          Töø saân kho hôïp taùc xaõ giöõa ñoàng leân tôùi choã nöôùc möa, vöøa ñi vöøa veà phaûi maát ba caây soá.

          - Anh Beïp ! Con Tình noù baûo ...

          Roài nghe tieáng caùc coâ gaùi ñaám vaøo löng nhau boàm boäp, vaø nhöõng tieáng cöôøi la reù sau ñoáng rôm. Chæ caàn nhöõng caâu ñuøa nònh aáy, anh Beïp cuûa toâi ñaõ chaúng quaûn gì vaát vaû, naéng noâi ñeå nuoâi nieàm hy voïng ñöôïc cöôùi coâ Tình laøm vôï. Seõ khoâng bao giôø toâi bieát ñöôïc vì sao anh Beïp laïi coù chieác aûnh coâ Tình trong tay. anh mua moät chieác ví, ñaët taám aûnh coâ gaùi vaøo, sau lôùp nhöïa trong suoát. Vaø ngaém troä, nhö tröa nay.

          Nhöng ñieàu naøy laø coù thaät. Töø ngaøy coù hôïp taùc xaõ noâng nghieäp, anh Beïp khoâng ñi ôû cho baø Tröôûng nöõa. Anh Beïp ñöôïc thöøa nhaän nhö moät xaõ vieân cuûa hôïp taùc xaõ, aên coâng coi ñoàng. Moãi vuï hôïp taùx xaõ traû ñieåm ngoùt ngheùt moät taï thoùc. Anh coøn caáy luùa treân nhöõng reûo ñaát doïc theo möông chaïy giöõa ñoàng. Xuaân thu nhò kyø, hôïp taùc xaõ taùt ao, gieát boø, gieát lôïn anh ñöôïc chia phaàn caù, phaàn thòt nhö moïi coâng lao ñoäng. Thoùc dö anh ñem baùn nghóa vuï cho nhaø nöôùc. Coù taám aùo, manh  quaàn laønh laën, thoaùt haún caùi kieáp ñi chaên traâu caét coû, aên côm nguoäi, canh thöøa thuôû naøo.

          - Toâi cuõng goùp coâng choáng Myõ !

          Anh Beïp baûo vôùi boá toâi nhö vaäy, trong moät caùi Teát anh tôùi nhaø möøng tuoåi. Boá toâi nghe xong baät cöôøi.

          - Naøy, anh ñaõ bieát caùi Tình ñi laáy choàng chöa ? Choàng noù laùi xe nheù... chò gaùi cuûa toâi treâu anh Beïp.

          Anh Beïp ñang keùo dôû hôi thuoác laøo boãng ngaéc öù laïi giöõa chöøng, giöông maét leân nhìn chò toâi. ñoâi maét hôi môû to ñôø ñaãn, u aùm laï thöôøng.

          Moät buoåi chieàu thaùng saùu, toâi nhaäp nguõ. Trong khoaûng saân troáng cuûa khu beänh vieän ña khoa ñaõ chuyeån ñi sô taùn töø laâu, 120 taân binh taäp trung taïi ñaây ñeå leân ñöôøng. Giaø coù, treû coù. Raát nhieàu ngöôøi thaân trong caùc gia ñình coù con em nhaäp nguõ kyø naøy ñi ñöa tieãn. Toâi thoaùng thaáy anh Beïp. Luùc anh ngoài treân ban coâng taàng hai cuûa toøa nhaø beänh vieän ñöùng coi. Luùc laïi thaáy anh ñöùng laãn trong ñaùm caùc baø caùc coâ ôû laøng Boà Xuyeân, Kyø Baù... Vaøo luùc ba giôø chieàu, chuùng toâi ñöôïc phaùt moãi ngöôøi moät taám baùnh mì. Anh Beïp laïi xuaát hieän, len laùch vaøo giöõa haøng quaân. Anh duùi vaøo tay toâi, tay thaèng Hieån, thaèng Thaéng, thaèng Thaønh, Chieán Kyø Baù, Nam "möïc" moãi ngöôøi moät naém côm, goùi muoái vöøng. Anh chæ baûo "Chuùng maøy ñi aên ñöôøng". Nhöõng ñöùa ñöôïc anh Beïp cho aên côm - chính laø nhöõng ñöùa treû cuûa "phoá toâi" ngaøy tröôùc, ñaõ töøng ñöôïc anh Beïp cho ñi chaên traâu, ñöôïc anh daïy caùch cho chuoàn chuoàn caén roán ñeå taäp bôi treân con soâng Ñaøo.

          - Toâi veà pheùp muoän. Maõi tôùi cuoái naêm 1975, môùi coù ngöôøi theá chaân cho toâi trong ban chæ huy ñaïi ñoäi ñeå toâi trôû laïi queâ nhaø sau hôn baûy naêm ñi xa bieàn bieät. Töø Hueá ra ñi xe hôi ñuùng hai ngaøy ñöôøng.

          Caû moät ngaøy trôø toâi chæ ngoài tieáp khaùch thöa chuyeän  cuøng coâ dì chuù baùc, haøng xoùm baïn beø tôùi thaêm hoûi vaø nghe chuyeän mieàn Nam giaûi phoùng. Ngaøy vui ñaõ qua laâu roài nhöng moïi ngöôøi vaãn caûm thaáy môùi, vì nghe taän tai, nhìn taän maét con chaùu mình laø ngöôøi trong cuoäc chöùng kieán noùi laïi, aét haún laø thöïc. Vaø coøn moät lyù do khaùc, nhieàu oâng caäu, baø baùc muoán ñeán ñeå ñöôïc coi ngöôøi ngôïm toâi sau nhöõng naêm soát reùt ôû röøng; bom ñaïn thöông taät nay ra sao. Vaø nhìn toâi ñeå tìm laïi, hình boùng con chaùu hoï, nhöõng ñöùa treû cuøng ñaù boùng, ñi hoïc, ñuùc deá vôùi toâi, cuøng ruû nhau ñi boä ñoäi, nay chaúng ñöôïc veà. Coâ em gaùi vaø ngöôøi chò daâu cuûa toâi laàn ñaàu toâi gaëp maët vaát vaû vì vieäc ñun nöôùc, pha traø. Caên nhaø xanh um khoùi thuoác laøo, thuoác laù.

          Buoåi toái, anh Beïp tôùi thaêm toâi. Anh ngoài laëng im hoài laâu ôû ngoaøi theàm heø trong moät khoaûng toái nghe chuyeän. Maõi tôùi luùc ñöa chaân oâng anh hoï ra veà, toâi môùi nhaän ra anh Beïp. Toâi môøi anh vaøo nhaø. Meï toâi haøo phoùng boác cho anh Beïp caû voác keïo.

          Boá toâi hoûi :

          - Coøn thuoác laøo khoâng, tao cho moät naém veà maø huùt.

          Anh Beïp cöù maân meâ maõi ñieáu thuoác laù Coâtaùp toâi môøi, roài laäp baäp chaâm löûa huùt. Anh chaêm chuù nhìn toâi :

          - aèng aèng... aèng ieån, aèng ieán, aèng aønh eát caû oài aûi oâng ?

          Ñaõ bao naêm toâi môùi ñöôïc nghe laïi ñieäu noùi cuûa anh. toâi öùa nöôùc maét. Chò gaùi toâi töôûng toâi khoâng hieåu noùi laïi :

          - Anh Beïp hoûi em, thaèng Thaéng, thaèng Hieån, thaèng Chieán, thaèng Thaønh cheát roài phaûi khoâng ?

          Toâi kheõ gaät ñaàu, coå hoïng öù ngheïn - Nhöõng ñöùa treû xoùm toâi ngaøy aáy, cuøng ñi boä ñoäi vaøo Nam vôùi toâi, hy sinh caû roài. Thaéng naèm laïi ôû röøng Höông Traø, thaèng Hieån cheát vì bò maùy bay tröïc thaêng Myõ baén ôû bôø soâng X6poân beân doøng soâng Höông thô moäng. Chieán Kyø Baù nhaän huaân chöông chieán coâng trong traän tieâu dieät tuïi Myõ muõ noài xanh ôû Boàn Trì, roài ngaõ xuoáng trong moät laàn vaáp ñòch khi veà laøng mua gaïo. Nam "möïc" dính bom ôû chaân ñoài Doác Ñoaùc, beân soâng Boà.

          Ñaõ bao naêm, anh Beïp chaúng queân gì caû. Toâi ñaët baøn tay leân vai anh. Anh thaáp beù vaø yeáu gaày quaù, ngoài loït thoûm trong chieác gheá saloâng cuõ kyõ cuûa nhaø toâi. Anh chæ nhænh hôn ñöùa treû leân möôøi, duy göông maët cuûa anh giaø ñi nhieàu, chi chít nhöõng veát nhaên treân lôùp da chaùy saïm.

          Meï toâi baûo : Beïp vaãn coøn ôû gian nhaø giöõa ñoàng laøng Chính Nghóa. Ngöôøi thò xaõ ñaõ boû ruoäng nhieàu, . May maén coøn coù vaøi oâng baø giaø coá baùm laáy ñaát ñai, ñoàng ruoäng, voán ñieàn saûn cuûa toå tieân ñeå laïi. Hôïp taùc xaõ vaøi vuï nay laøm aên thaát baùt neân anh Beïp cuõng tuùng laém. Anh baét cua, moø oác, nuoâi gaø, troàng baàu möôùp treân nhöõng maûnh ruoäng hoang hoùa.

          Chò gaùi toâi coøn keå coù laàn boïn troäm aäp vaøo nhaø troùi anh Beïp. Maáy con gaø, chuùng mang ñi taát. May sao, ngaøy hoâm sau coù ngöôøi ñi laøm ñoàng taït vaøo xin nöôùc, côûi troùi cho anh. Ñaùm aên caép vaët coøn laáy ñi anh chieác giöôøng caù nhaân ñoùng daïo tröôùc. Anh Beïp trôû veà vôùi chieác oå, traûi baèng rôm raï moùt treân ñoàng.

          Nhöõng naêm veà sau, toâi veà queâ luoân. Nhöng moãi laàn ñi veà chæ ôû moät vaøi ngaøy. Coâng vieäc kieám mieáng côm manh aùo cuûa moät anh trí thöùc ngheøo luoân khieán cho toâi baän roän, taát töôûi. Vaû laïi, soáng ôû thaønh phoá ñaõ quen. Quen baïn baàu, quen traø laù, ngoài nhí nhoá vôùi nhau coøn coù chuyeän ñeå maø nghe, maø noùi. Löùa baïn cuøng tuoåi vôùi toâi ñeàu ñaõ lôùn chaúng maáy ñöùa chòu ôû laïi vôùi ñaát ngheøo. Ñöùa phieâu daït trong Nam ngoaøi Baéc. Keû coù vôï, ñöùa ñaõ coù con, ñöùa lo chaïy ñaát laøm nhaø. Thaèng tìm ñöôøng ñi lao ñoäng xuaát khaåu. Baïn cuõ coù gaëp nhau ngoài chöa noùng choã ñaõ lo chaïy. Thöïc tình, toâi cuõng queân caû anh Beïp.

          Moät hoâm meï toâi ñang ngoài löôïm thoùc laãn trong raù gaïo, ngöøng tay baûo toâi :

          - Con aï. Roãi raõi con ra thaêm thaèng Beïp. Noù daïo naøy tuùng laém. Nghe noùi oám. Noù hoûi thaêm con luoân ñaáy. Noù thaønh ngöôøi giaø roài.

          - Sao laïi ñoùi haû meï ?

          - Giôø laøm ruoäng khoaùn, ai lo phaän ngöôøi aáy. Ñaâu coøn nhö tröôùc.

          - Thì hôïp taùc xaõ phaûi baùn thoùc cho anh aáy chöù ?

          Meï toâi thôû daøi ñaùnh thöôït. Baø ñaët raù gaïo xuoáng neàn nhaø.

          - "Daøo ôi ! Hôïp taùc xaõ ñaâu nöõa. Hoïa chaêng coøn coù voû. Maáy oâng chuû nhieäm lo ñi buoân phaân, buoân xi-maêng, saét theùp. Nhaêm nhe chæ chôø ñeán luùc luùa chín thì thu tieàn nöôùc thuûy lôïi, boå ñaàu daân laáy thoùc lo caát ñình, söûa ñöôøng. Chao oâi ! Bao nhieâu thöù phaûi noäp. Caùc anh ôû xa, bieát gì ?"

          toâi ñaïp xe naêm caây soá ñi thaêm anh Beïp. Coû lau moïc leân vaït ñaát bao boïc laáy gian nhaø cuûa anh Beïp. Möa naèng laøm cho vaùch töôøng suït lôû, maùi doät. Gian nhaø troâng caøng thaáp beù, tieàu tuïy. Caùi saân kho hôïp taùc xaõ xöa kia roäng laø vaäy, ngöôøi ta ñaõ dôõ gaïch, nay chæ coøn laø baõi ñaát hoang boû cho lau saäy moïc ñaày. Toâi phaûi loay hoay moät hoài laâu môùi tìm thaáy con ñöôøng daãn vaøo nhaø anh. Anh Beïp ñang ngoài tröôùc hieân caïo nhöõng cuû khoai haø.

          - Sao baûo anh oám ?

          - Môùi khoûi saùng nay - Anh Beïp nhìn toâi veû möøng rôõ - Maøy môùi veà aø ???

          Gioïng anh ngoïng líu laïi. Noù caøng khoù nghe. Anh chaïy vaøo trong nhaø böng ra moät roå khoai luoäc ñaõ nguoäi ngaét nguoäi ngô, eùp toâi aên. Toâi caàm laáy moät cuû khoai cho anh vui loøng vaø chæ vaøo ñaùm caàn caâu döïa ôû vaùch töôøng.

          - Daïo naøy anh ñi caâu aø ?

          - Ñaâu coù, tao baét cuûa maáy ñöùa ñi caâu troäm.

          Teù ra anh Beïp ñi coi caù thueâ cho xí nghieäp oâ toâ. Coi ban ñeâm. Xí nghieäp oâ toâ coù ao caù roäng vaøi maãu, nuoâi caù traém coû. Hoï traû coâng cho anh baèng nhöõng böõa aên tröa. Chôït anh Beïp voã vai toâi : - Maøy coøn nhôù coâ Tình khoâng ? Toâi cöôøi saûng khoaùi : - Nhôù chöù. Coâ ta böõa nay ra sao roài ?

          - Ñöôïc ba ñöùa con. Anh Beïp giô leân ba ngoùn tay ñen ñuùa, caùu baån. Anh Beïp ra caàm chieác aùo bludoâng xanh coù pheùcmôtuya khoùa coå khoe :

          - Coâ Tình cho tao ñaáy. - Anh cöôøi tít.

          Ngoài chôi vôùi anh moät luùc nöõa. Toâi veà. Anh Beïp göûi bieáu boá meï toâi moät vaøi traùi möôùp höông. Toâi baûo :

          - Töôûng anh oám.... Toâi gheù thaêm.

          Coù leõ, nhöõng ngöôøi nhö anh Beïp khoâng oám ñöôïc. Anh sinh ra trong trôøi ñaát, giöõa ñeâm toái. Nhöng söï ñôøi bieát ñaâu ! Anh coù oám ñau thì cuõng thaät khoå. Toâi noùi yù aáy vôùi ngöôøi chò gaùi. Chò maéng toâi :

          - Caäu cöù lo thay. Ñöøng töôûng nhaù ! OÂng Beïp cuõng ñoùng coå phaàn vaøo hoäi hieáu ñaáy.

          Hoùa ra anh Beïp cuõng vaøo hoäi hieáu. Boá meï toâi cuõng vaøo hoäi hieáu. ñoâi luùc con ngöôøi nhieãu söï cuûa toâi töï hoûi : "Khoâng roõ anh Beïp coù bieát buoàn khoâng nhæ ? Vaø vui, thì nieàm vui aáy laø caùi gì ? Chaû leõ chæ coù thuù huùt thuoác laøo vaø aên khoai moùt tröø böõa ? Baïn ñöøng töôûng ngöôøi giaû caû sinh laàm laãn. Anh Beïp ñaáy thoâi. Anh vaãn chöa queân coâ Tình, chöa queân thaèng Thaéng, thaèng Hieáu.... Vaø con ngöôøi aáy, trong nhöõng ñeâm möa ñaàu muøa haï, nöôùc ñoå taàm taû xuoáng ñoàng vaây kín ngoâi nhaø ñôn ñoäc, leû loi, hoang vaéng nhö moät naám moà. Toâi ñoaùn chaéc, anh Beïp khoâng theå naøo nguû noåi vôùi tieáng gioù ñaäp thình thình vaøo taám lieáp che cöûa.

          Anh ñaõ nghó gì trong giôø khaéc aáy, hôû anh Beïp ?

          Giaù toâi coù hoûi anh, thì anh cuõng khoâng theå traû lôøi. Coù chaêng laø moät nuï cöôøi meùo moù khoå sôû nhe hai haøm raêng vaåu vaøng xæn. Taïo hoùa coù baát coâng khoâng ? Treân ñôøi naøy ñaõ sinh ra quaù nhieàu ngöôøi ñeïp ñeõ. Hoï giaøu coù, haïnh phuùc traøn treà... Vaäy maø taïo hoùa laïi coøn sinh ra anh Beïp cuûa laøng toâi xaáu xí, vaø khoán khoå ñeán nhö vaäy ! Nhöng toâi boãng giaät mình. Neáu khoâng coù anh thì haún ñaùm treû phoá toâi ngaøy aáy ñaõ chòu thieät thoøi. Laáy ai maø ñuøa nghòch ? Khoâng coù anh Beïp thì thaèng Hieån ñaõ bò laõo xoâi cheø boät saén ñaùnh ñau. Trong nhöõng ñeâm daøi daëc, reùt buoát ôû vuøng giaùp ranh Höông Traø, Phong Ñieàn, toâi ñaõ laáy chuyeän anh Beïp ra maø keå cho ñoàng ñoäi cuûa toâi nghe ñeå nguoâi queân côn ñoùi, boû maëc tieáng ñaïn phaùo noå döôùi chaân ñoài choát. Khoâng coù anh Beïp, haún tuoåi thô toâi vaø nhieàu ñöùa treû khaùc seõ ñôn ñieäu ñi nhieàu laém.

          Ngaøy boá toâi maát, anh Beïp hay tin tôùi vieáng. Anh ñôïi luùc vaéng ngöôøi vaøo thaép nhang vaø theo chaân ra taän moä.

          Cho ñeán moät buoåi chieàu, toâi naèm khaøn treân gaùc ñoïc saùch ñeå troâi ñi nhöõng ngaøy nghæ pheùp voâ vò. Giöõa luùc aáy, anh Beïp ñeán. Anh leo leân gaùc, nhìn thaáy khaåu suùng nhöïa cuûa con toâi vaát treân baøn coù veû thích thuù laém, tôùi sôø moù. Toâi giaû vôø doïa :

          - Naøy, ñöøng coù ñoäng vaøo. Ñaïn noå ñaáy oâng Beïp.

          Anh Beïp ruït tay laïi, nheo maét cöôøi. Roõ laø göông maët cuûa moät con ngöôøi ñaõ giaø. Chieàu nay anh aên maëc töôm taát, goïn gaøng. Chieác muõ coái toâi cho anh vaøi naêm tröôùc anh vaãn coøn giöõ ñöôïc.

          - Anh ñi ñaâu veà ñaáy ? - Toâi hoûi.

          - Tao ñi thaêm ngöôøi oám.... Vaø hoûi oâng chuû nhieäm hôïp taùc xaõ coù baùn cho tao thoùc khoâng. Laâu nay chaúng ñöôïc caân naøo. Toâi cöôøi buoàn nghe anh noùi chuyeän hôïp taùc. Chôït anh Beïp nhìn toâi ñoû maët, beõn leõn. (Trôøi ôi ! Moät oâng giaø nhö anh maø coøn beõn leõn, ñoû maët) :

          - Tao... Tao vöøa gaëp coâ Tình. Coâ Tình con oâng Sam, maøy coøn nhôù khoâng ?

          Nhôù chöù. Toâi laøm sao queân ñöôïc coâ Tình cuûa anh... Hoùa ra anh Beïp xaáu hoå veà chuyeän ñoù ö ? Anh ngoài gaàn toâi quaù. Tuùi aùo ngöïc boû ngoû. Toâi nhìn thaáy chieác ví cuûa anh. Trong caùi vuoâng nhoû ñeå daùn aûnh vaãn coøn ñoù caùi coâ Tình gaàn hai möôi naêm tröôùc...

          Toâi giaáu nieàm xuùc ñoäng :

          - Uoáng nöôùc ñi anh Beïp. Coù thuoác laù ñaây.

          Anh Beïp caàm laáy ñieáu thuoác laù, chöa huùt voäi. Roài anh hoûi toâi :

          - Ñeâm qua tao gaùc caù. Tao nghe treân loa ñoïc nhaéc teân cuûa maøy...

          Anh Beïp cöôøi khinh khích. Boä maët nhan nhuùm xaáu xí. Gioïng noùi cuûa anh caøng giaø caøng meùo tieáng, khoù nghe.

          Baø ngoaïi toâi xöa kia vaãn thöôøng baûo : "Nhöõng ngöôøi tai to môùi soáng laâu".

          Ñieàu naøy, coù theå baø toâi noùi sai. Thì anh Beïp ñoù thoâi. Ñoâi tai anh beù choaét nhö tai chuoät nhaét. Anh vaãn soáng. Ñi qua nhöõng thaùng naêm cô cöïc; chuoãi ngaøy vui vaø nhöõng böõa aên no ñuû, ít quaù. Nhöng anh vaãn toàn taïi nhö moät thöïc teá, hoøa vaøo trong ñôøi soáng cuûa caùi thò xaõ beù nhoû cuûa toâi.

          Trôøi nhaù nhem toái. Toâi böôùc ra ngoaøi ban coâng, treân taàng thöôïng. Nhöõng ngoïn ñeøn ñöôøng ñaõ baät saùng. Ñöùng treân cao, toâi coù theå nhìn xuyeân suoát moät ñoaïn phoá daøi chaïy ngang tröôùc cöûa nhaø toâi.

          Anh Beïp vöøa ñi, vöøa chaïy gaèn. Boùng anh luùc hieän ra giöõa quaõng saùng cuûa ngoïn ñeøn luùc laïi hoøa nhaäp vaøo khoaûng toái cuûa raëng xaø cöø hai beân ñöôøng. Anh thaáp nhoû nhö moät chuù beù con. Anh beïp ra tôùi ngoaïi thaønh ñeå trôû veà gian nhaø vaùch ñaát cuûa mình giöõa caùnh ñoàng. Ñeâm nay, anh seõ laïi thöùc traéng ñeå canh ao caù cuûa xí nghieäp oâ toâ.

II

          Ñoät nhieân toâi nhaän ñöôïc thö cuûa chò gaùi. Soâng Traø, ngaøy.............................. "Caäu C. yeâu quyù ! Thö naøy tôùi ñöôïc tay caäu, anh Beïp ñaõ moà yeân maû ñeïp. Hoâm Beïp oám, chò coù ra thaêm, mua quaø. Thaät toäi, anh Beïp chaúng aên uoáng ñöôïc gì, chæ naèm huùp chuù nöôùc chaùo loaõng. Nhöng anh aáy vaãn tænh taùo, nhaän ra ñöôïc töøng ngöôøi ñeán thaêm vaø khoùc. Cuõng may, hôïp taùc xaõ noâng nghieäp vaø xí nghieäp oâ toâ cho tieàn mua aùo quan, lo ma chay. Coøn ngöôøi ñi ñöa ñaùm anh Beïp thì ñoâng laém...."

o0o

          Muøa heø naêm aáy, toâi veà thaêm queâ. Caùi thò xaõ nhoû beù, nôi toâi ñaõ soáng troïn veïn tuoåi aáu thô baây giôø ñang phình to ra nhö moät ngöôøi ñaøn baø chöûa sinh tö. Ñöôøng phoá ñöôïc naâng caáp môû roäng, vöôn xa laán daàn vaøo vuøng queâ. Treân nhöõng ao ñaàm ngaøy tröôùc moïc leân voâ soá nhaø cao taàng xen laãn vôùi nhöõng maùi nhaø ngoùi, nhaø maùi baèng thaáp beù, ñôn ñoäc. Coøn haøng quaùn, hieäu buoân vôùi cô man laø haøng hoùa töø xe maùy Honda, haøng tivi ñieän töû, aùo quaàn, gia duïng .... cöù ngôõ nhö ngöôøi ta ñaõ beâ ngueän moät khoái phoá naøo ñoù cuûa Saøi Goøn, Haø Noäi veà baøy traøn lan treân caùc phoá lôùn nhoû ôû caùi thò xaõ naøy vaäy.

          Chæ coù ngoâi nhaø cuûa cha meï toâi laø khoâng heà ñoåi khaùc. Nhaø ôû thuït vaøo saâu trong ngoõ, hai taàng traàn thaáp, loang loå nhieàu veät reâu moác. Caây caàu thang doác ngöôïc. Nhöõng caên phoøng luoân yeân tónh. Taát caû moïi daáu veát trong ngoâi nhaø töø boä baøn gheá, caùi mieáu thôø nhoû, giaøn traøu khoâng.... ñeàu gôïi cho toâi veû cuõ kyõ, thaân thuoäc. Meï toâi keå cho toâi nghe ñaày ñuû moïi chi tieát veà ñaùm tang cuûa anh Beïp.

          Nghe chuyeän, toâi buoàn. Toâi vaø ñaùm baïn beø cuøng trang löùa ñaõ maát moät con ngöôøi ñeå nhôù. Gioáng nhö caây caàu Bo cuõ kyõ coù nhöõng nhòp cong vaønh raêng löôïc ñaõ bò bom ñaùnh saäp. OÂng Beïp ñaõ ñi vaøo kyû nieäm...

          Toâi lang thang ñaïp xe khoâng chuû ñònh. Cho ñeán moät luùc, chôït nhaän ra ñang ñöùng tröôùc khu nghóa ñòa ngoaøi caùnh ñoàng. Toâi ñaõ ñaïp xe treân moät chaëng ñöôøng daøi saùu caây soá nhö keû moäng du, ñaàu oùc lôûn vôûn vôùi nhöõng yù nghó khoâng ñaâu, nhö coù moät ma löïc daãn toâi ñeán nôi ngöôøi ta choân caát anh Beïp. Naéng nhôït nhaït treân nhöõng ngoâi moä ñöôïc xaây caát trang trí loøe loeït, keäch côõm beân caïnh nhöõng ngoâi moä ñaép ñaát ñôn sô.

          Moät ngöôøi ñaøn baø ngoài xeäp xuoáng ñaát caét coû quan bôø ao thaû ñaày hoa suùng. Maùi toùc chò ñaõ ñieåm nhieàu sôïi baïc. Moà hoâi ñoå nheã nhaïi treân goø maù raùm naéng. Löng aùo cuõng öôùt ñaãm moà hoâi. Nghe tieáng chaân toâi böôùc laïo xaïo treân lôùp laù khoâ, chò ta ngaång leân nhìn toâi, vôùi moät veû maët thaêm doø roài caát tieáng hoûi :

          - Caäu tìm moä ai ?

          - Moä oâng Beïp !

          - OÂng Beïp naèm ôû ñaèng kia.... Choã coù haøng caây xöông roàng aáy. Ngöôøi ñaøn baø caét coû quô löôõi lieàm chæ cho toâi höôùng ngoaøi saùt caùnh ñoàng.

          Ñi moät quaõng, toâi quay laïi nhìn. Ngöôøi ñaøn baø caét coû nhuõng nhaüng böôùc theo toâi töø luùc naøo. Moät tay chò vaãn caàm lieàm tay kia oâm quô coû.

          - Toâi seõ giuùp caäu. - Chò noùi vaø ñeå loä ra haøm raêng aên traàu thuoác ñen nhaùnh - Toâi laø Tình ñaây...

          Hôõi oâi ! Coù theå naøo ngôø. Beân moä anh Beïp toâi laïi ñöôïc gaëp ngöôøi ñaøn baø trong taám aûnh gaàn 30 naêm tröôùc. Chæ coù ñieàu, ngaøy aáy toâi leùn laáy troäm caùi ví cuûa anh Beïp vaø ñöôïc nhìn thaáy taám aûnh cuûa chò Tình. Toâi khoâng nhaän ra ñöôïc moät chuùt naøo söï gioáng nhau giöõa caùi coâ gaùi coù hai bím toùc teát ñuoâi sam, toâ maù ñoû trong taám aûnh beù baèng ñaàu ngoùn tay vôùi ngöôøi ñaøn baø caét coû. Chò Tình giôø ñaây ñaõ giaø roài, troâng lam luõ, cöïc khoå.

          Ngoâi moä cuûa anh Beïp ñaét ñaát treân moät khu ñaát truõng. Ngay caïnh ngoâi moä laø moät ñoâi quang gaùnh, moät ñoáng coû lôùn vaø moät caùi noùn ñaõ tuoät vaønh. Chò Tình vaát oâm caû treân tay vaøo ñoáng coû roài baûo toâi :

          - OÂng Beïp naèm ñaây caäu aï ! .... Thaät toäi ! - Chöõ "toäi" chò hôi keùo daøi, cheùp mieäng - Chaéc caäu laø ngöôøi nhaø cuûa oâng Beïp ?

          - Hoài nhoû, toâi laø baïn cuûa anh Beïp ... Toâi ñaùp.

          Xung quanh moä cuûa anh, ai ñoù ñaõ troàng moät haøng caây xöông roàng. Treân nhöõng ñoát xanh cuûa moät thöù caây khoâ khoác, ñaày gai aáy, heù nôû nhöõng boâng hoa vaøng röïc chæ nhoû baèng caùi cuùc baám. Chò Tình ngoài thuïp xuoáng baõi coû chaêm chuù nhìn toâi ñang quyø xuoáng beân ngoâi moä....

o0o

          "-OÂng aáy oám ñöôïc chöøng nöûa thaùng, toâi môùi hay tin - Chò Tình keå. Nhaân buoåi chieàu ñi taùt nöôùc vôùi con chaùu lôùn, toâi ñuøm theo vaøi bô gaïo môùi mang ra ñoàng Nghóa Chính thaêm oâng Beïp."

          Chò Tình cöôøi göôïng gaïo, keùo leân göông maët nhöõng ñöôøng nhaên haèn saâu. Toâi ngoài treân ñoáng coû, bình thaûn voâ töï löï.

          "- Thuù thaät vôùi caäu, thôøi coøn thanh nieân maáy baø trong hôïp taùc xaõ noâng nghieäp vui mieäng gaùn ñoâi cho toâi vôùi oâng Beïp. Chôù coù tình yù gì. Nhöng toâi thöông oâng aáy cöïc khoå, vaát vaû. OÂng giôøi ñaõ baét toäi nhöng ñöôïc caùi toát buïng hieàn laønh... Laøm ruoäng hôïp taùc, tröa naøo ñaùm thanh nöõ chuùng toâi cuõng tuï taäp veà traïi anh Beïp, aên uoáng. Chæ vaøi caâu nònh kheùo, gaùn coâ noï, gaû coâ kia cho anh Beïp. Anh ta töôûng thaät, ai sai gì cuõng laøm. Chuùng toâi naáu côm aên tröa giöõa ñoàng laïi goïi anh Beïp ñeán aên. Coù moät baän, toâi thaáy taám aùo naâu cuûa oâng aáy raùch tua ra, söùt chæ, vaù giuùp. Veà sau, toâi coù cho oâng Beïp caùi aùo khoaùc cuõ cuûa toâi mang töø thôøi con gaùi maëc ñôõ reùt vaøo muøa ñoâng...

          - Toâi coù bieát caùi aùo aáy. Toâi cöôøi tuûm tæm ñaùp - Anh Beïp khoe vôùi toâi.

          - Caäu bieát chuyeän caùi aùo aáy höû... ? Chò Tình hoûi khoâng giaáu veû ngaïc nhieân, ngaãm moät laùt chò noùi tieáp - aáy vaäy maø thaèng choàng toâi noù cöù ñem chuyeän caùi aùo ra reùo teân boá toâi leân maø chöûi. Töùc giaän vôï con chuyeän gì, röôïu vaøo ñem ra chöûi. Noù baûo toâi coù tình yù vôùi oâng Beïp. Noù ñi ghen vôùi moät ngöôøi khoâng cha khoâng meï, ñaøn oâng khoâng ra ñaøn oâng, con nít khoâng ra con nít.. Caäu tính, buïng daï toâi ñaøn baø ngay thaät, thaáy ngöôøi ngheøo thì thöông chöù ai coù yù nghó gì tôùi chuyeän ong böôùm.... Toâi ñaõ coù naêm maët con vôùi noù. Ai ñôøi noù ñi ghen vôùi oâng Beïp.

          Toâi cöôøi vui. Muoán xoùa ñi noãi uaát öùc trong loøng cuûa ngöôøi ñaøn baø ñang giaän choàng. Nhöng nhìn neù  maët chò, toâi töï quaû quyeát vôùi mình raèng : Chò Tình khoâng theå bieát ñöôïc luùc coøn soáng anh Beïp ñaõ töøng si meâ chò. Duø söï si meâ cuûa anh Beïp chæ laø ngoä nhaän. Nhöng anh Beïp ôi, anh coù quyeàn mô töôûng vaø khaùt voïng.

          - Ñeå toâi keát noát cho caäu nghe, ngaøy oâng Beïp oám. Taùt xong hai saøo nöôùc, toâi cho con gaùi lôùn veà roài vaøo thaêm oâng Beïp. OÂng aáy vaãn soáng trong gian kho cuõ cuûa hôïp taùc xaõ ngoaøi caùnh ñoàng. OÂng Beïp naèm treân chieác saïp giöôøng traûi rôm, loùt chieác chieáu raùch, ñaép ngoaøi moät taám chaên chieân. OÂng Beïp nhaän ra toâi, möøng ra maët. Söùc löïc cuûa oâng ta ñaõ ñeán hoài caïn kieät nhö caây ñeøn chai heát daàu chæ coøn chaùy leân le loùi. Toâi cho oâng Beïp uoáng chuùt nöôùc cheø xanh ñöïng trong caùi bi ñoâng roài ñi luïc soaùt khaép caû trong nhaø. Huõ nöôùc heát khoâ. Gaïo khoâng coøn moät hoät. Chæ coøn xoong chaùo loaõng nguoäi ngô. Toâi môû cöûa soå cho caên phoøng thoaùng hôn. ñoâi maét cuûa oâng Beïp nhìn coâi nhaáp nhaùy... OÂng aáy baûo : "-Baø Tình aø ?" - Caäu coù bieát chuyeän gì xaûy ra khoâng ? Chò Tình caét ngang caâu chuyeän, hoûi toâi. Chò baûo : Caû ñôøi toâi laàn ñaàu khoâng coøn nghe oâng Beïp noùi ngoïng nöõa. OÂng aáy noùi ñöôïc raønh reõ ba tieáng "Baø Tình aø ?". Thì ra traän oám thaäp töû nhaát sinh trôøi ñaát ñaõ traû laïi cho oâng Beïp tieáng noùi. OÂng Beïp baûo toâi : "Baø ñeán toâi möøng laém". OÂng ta kheõ nguùc ngoaéc giô leân caùnh tay xöông xaåu run laåy baåy. Toâi ñôõ laáy baøn tay oâng Beïp. Baøn tay laïnh leõo, cong queo nhö nhöõng caønh caây khoâ.

          "- OÂng coù uoáng thuoác men gì khoâng ?". Toâi hoûi.

          "- Thuoác laøm gì. Toâi saép cheát roài. Toâi möøng vì baø ñaõ ñeán..." OÂng Beïp ñaùp. Toâi môùi baûo oâng aáy. "Hoâm qua, gaëp baø Hæ ôû chôï Bo, baø Hæ baûo oâng bò oám. Saùng nay toâi vôùi con chaùu lôùn ñi taùt nöôùc. Toâi ñuøm vaø bô gaïo môùi ra cho oâng". "Cho gaïo toâi laøm gì. ñang luùc giaùp haït nhö theá naøy..." "OÂng ñöøng lo. Chòu khoù aên uoáng cho khoûe, böõa naøo laïi keùo giuùp toâi vaøi thoâi nöôùc. Hai maù hoùp laïi. "Toâi ñi naáu cho oâng mieáng chaùo môùi". toâi noùi vaø chæ vaøi phuùt sau ñaõ vô vaøo moät ñoáng caønh tre khoâ noû, baéc noài naáu chaùo. Coù hôi löûa, caên nhaø kho daêm naêm nay boû hoang, luõ chuoät ñoàng ñaøo haøo khoeùt ngaïch khaép moïi xoù xænh, maùi laù nhieàu choã doät naùt che laïi baèng nhöõng maûnh giaáy daàu cuõ töï nhieân aám laïi. OÂng Beïp naèm im theo doõi töøng böôùc ñi cuûa toâi. Thænh thoaûng laïi cheùp mieäng. Toâi ñeå yù, oâng aáy khoâng huùt ñöôïc thuoác laøo nöõa. Chieác ñieáu caøy thì vaãn coøn ñaáy, ñeå caïnh choã saïp naèm nhöng maïng nheän chaêng ñaày. Chaúng hieåu sao toâi nghó oâng Beïp saép cheát.

          Chò Tình cöôøi meùo moù, khoå sôû :

          - Chaû laø - chò Tình noùi tieáp - Thaày toâi luùc saép cheát cuõng boû thuoác laøo.

          Chaùo chín. Toâi chaét caû caùi laãn xaùc ra cheùn vaø ñöa cho oâng Beïp. OÂng Beïp nuoát moät caùch khoù khaên, nhöng coù leõ vì chieàu toâi maø oâng aáy coá aên. Moà hoâi vaõ ra töøng hoät treân traùn. Toâi khoâng ñeå yù beân ngoaøi trôøi ñaõ toái töï luùc naøo... aùnh löûa chaùy saùng trong beáp soi roõ boán böùc vaùch nham nhôû nhieàu ñoaïn trô ra caû khung xöông tre. OÂng Beïp ñaõ soáng ôû ñaây gaàn 20 naêm trôøi, töø khi maùy bay Myõ boû bom thò xaõ... Toâi ngoài nghó vaån vô chæ chöïc chôø cho oâng Beïp aên xong laø veà. Toâi sôï oâng choàng hay chöûi maéng, naùt röôïu. OÂng Beïp ñaõ göôïng ngoài daäy töïa löng vaøo böùc vaùch.

          - Tình aø... Coâ ôû laïi ñaây vôùi toâi theâm moät luùc nöõa. Toâi saép ... OÂng Beïp khoâng noùi heát caâu baät ho khan.

          - Khoâng.... Khoâng... ! Toâi phaûi veà ...

          Toâi noùi. Nhöng ai nôõ loøng naøo boû ñi vaøo luùc naøy khi nhìn thaáy trong hoõm maét saâu cuûa oâng Beïp raøn ruïa nöôùc maét. Göông maët cuûa oâng aáy quaét laïi, taùi xaùm. "- Toâi caén rôm caén coû laïi Tình... Haõy thöông toâi." OÂng Beïp naác leân vaø goïng oâng laép baép noùi khoâng roõ tieáng moät ñoâi chöõ. Chò Tình kheõ thôû daøi, hôi thôû haét ra töø gan ruoät.

          - Caäu ñöøng cöôøi toâi. Caùc caäu laø ngöôøi coù chöõ nghóa, ñöôïc aên hoïc. Chuùng toâi queâ muøa.... Nhöng söï theå xaûy ra ñuùng nhö theá... Coù vong linh oâng Beïp chöùng giaùm.

          - Toâi tin chò.... Chò keå tieáp chuyeän ñi.

          Toâi ñoäng vieân chò Tình.

          - Vaâng. Toâi ñaõ ôû laïi cuøng oâng Beïp. Toâi chæ nghó moät ñieàu ñôn giaûn. OÂng Beïp saép cheát. Toâi khoâng theå boû maëc oâng aáy. Chao oâi, caäu khoâng bieät mieäng löôõi ngöôøi ñôøi aùc ñoäc laém. Ñeán caùi aùo raùch cuûa toâi cho oâng aáy daïo naøo cuõng thaønh chuyeän nöõa laø... Nhöng toâi baát caàn. Caäu baûo toâi coøn gì nöõa ñaâu ? Suoát caû ñôøi caëm cuïi laøm luïng nuoâi choàng, nuoâi con. Toâi chöa bieát moät ngaøy sung söôùng. Töôûng noù bieát nghó, ai ngôø sinh ra naùt röôïu. Toâi khoå quaù roài, caäu ôi ! - Chò Tình khoùc...

          Toâi khoâng theå noùi vôùi chò moät lôøi naøo vaøo luùc naøy. Coù noùi cuõng voâ ích. Haõy ñeå cho chò Tình ñöôïc khoùc.

          - Caäu coù bieát oâng Beïp hoûi toâi ra sao khoâng ? - Chò Tình noùi - OÂng Beïp hoûi daïo naøy toâi coøn hay bò ñaùnh khoâng ? Baøn tay oâng aáy laïnh, khoâ. Ngöôøi oâng aáy nhoû thoù, chæ coøn da boïc xöông. Trong khi thôû thænh thoaûng oâng laïi naác leân.

          Toâi côøi than baéc theâm aám nöôùc, keùo taám chaên chieân ñaép leân ngöïc cho oâng . Taàm chuoâng nhaø thôø Nghóa Chính vöøa gioùng leân, toâi quay trôû laïi beân saïp giöôøng, sôø tay chaân oâng Beïp thaáy laïnh nhö ñoàng. Toâi aùp tai vaøo ngöïc. Khoâng coù nhòp ñaäp. Trôøi ôi oâng Beïp ñaõ ñi roài. Toâi khoâng daùm heùt leân giöõa khoaûng ñoàng troáng. Nöôùc maét öùa ra hai haøng. Ñoâi maét nhoû xíu cuûa oâng Beïp môû to ñang nhìn toâi traân troái. OÂng aáy vaãn coøn ñang cöôøi, haøm raêng vaåu chìa ra. Tai quaét laïi nhö caùnh moät nhó khoâ nöôùc.

o0o

          Toâi nhìn theo huùt boùng chò Tình gaùnh coû ñi naëng nhoïc treân con ñöôøng moøn len laùch qua nhöõng ngoâi moä. Naéng ñaõ taét. Chaân trôøi phía taây vaøng moät maøu môõ gaø. Ngoâi moä anh Beïp chæ ñaép ñaát, xen keõ giöõa baït ngaøn ngoâi moä khaùc. aùnh maét cuûa toâi laïi chaïm vaøo nhöõng caùi gai xöông roàng nhoïn hoaét. Treân nhöõng nhaùnh khaúng khiu coù nhöõng boâng hoa xöông roàng vaøng töôi. Chaúng hieåu sao, toâi cöù ñinh ninh : chính chò Beïp chöù chaúng phaûi ai khaùc ñaõ troàng leân nhöõng nhaønh xöông roàng aáy quanh ngoâi moä anh Beïp.


Tap2 List|
Truyen Ngan Home | TTC HomeGuest Book